Ogrodzenie twojego domu utraciło swój dawny blask? Ogrodowe ławki pokryła warstwa rdzy? A może farba na twoich parapetach całkowicie się złuszczyła? Nie martw się, kilka pociągnięć pędzlem wystarczy, byś na nowo cieszył się pięknym wyglądem ogrodowych urządzeń.
Zobacz, jak malować metalowe przedmioty pod gołym niebem, aby cieszyły się długą żywotnością.
Jaką farbą najlepiej malować metal?
Dobór odpowiedniej farby jest kluczowy dla procesu malowania. Dlatego farba do malowania metalu powinna charakteryzować się kilkoma właściwościami:
Dobrą przyczepnością, która zapewni, że farba będzie trzymać się metalowej powierzchni, a nie po niej spływać.
Odpornością na działanie szkodliwych warunków atmosferycznych i promieniowania słonecznego – farba nie powinna blaknąć, kredować się i łuszczyć.
Odpornością na działanie wilgoci, która jest głównym inicjatorem procesu korozji.
{{recomended-product}}
Musisz zastanowić się, czy wybierzesz jeden produkt, który posiada właściwości gruntujące, podkładowe oraz dekoracyjne, czy wolisz postawić na osobne farby impregnujące i nawierzchniowe. Do malowania na zewnątrz polecane są w szczególności farby alkidowe, które charakteryzują się wysoką odpornością na działanie warunków atmosferycznych i urazy mechaniczne.
Wałek czy pędzel — czym lepiej rozprowadzać farby do metalu?
Co jest lepsze: malowane metalu wałkiem czy pędzlem? Odpowiedź na to pytanie zależy od powierzchni. Inne narzędzia przydadzą ci się do malowania blaszanych dachówek lub szerokich elementów ogrodzenia, a inne do odnowienia nóżek metalowego stołka lub rynien.
Zasada jest prosta. Im mniejszy i trudniej dostępny element, tym mniejszego użyj narzędzia. Do ukrytych zakamarków wykorzystaj małe, okrągłe pędzle. Natomiast do większych powierzchni – wałka lub płaskiego pędzla. Jeśli wybierzesz wałek, zwróć uwagę, czy nie ma zbyt dużych porów w piance. Spowodują one efekt napowietrzenia nakładanej powłoki.
Optymalna temperatura do malowania metalu
Jeśli zastanawiasz się, jaka pora roku będzie najlepsza do malowania na zewnątrz, odpowiedź może być tylko jedna – lato. Zalecana optymalna temperatura do prac malarskich wynosi od 15 do 25°C. Upewnij się jednak, czy metalowa powierzchnia nie jest gorąca. W przeciwnym razie nałożona warstwa farby wyschnie zbyt szybko, w konsekwencji tworząc nietrwałą powłokę.
Zwróć także uwagę na takie czynniki jak wilgotność powietrza, wiatr oraz nasłonecznienie. Wilgotność nie powinna przekraczać 80%. Nigdy nie pracuj w pełnym słońcu. Maluj te elementy, które są ukryte w cieniu, a jeśli cała powierzchnia wyeksponowana jest na słońce – przełóż malowanie na bardziej pochmurny dzień. Dobrze, by wiał lekki wiatr – to zdecydowanie przyśpieszy schnięcie farby. Pamiętaj jednak, że porywisty wicher sprawi, że farba wyschnie zbyt szybko, co również nie jest pożądane.
Jak malować metal bez zacieków?
Pomalowanie metalu i jednoczesne uniknięcie zacieków to cel każdego, kto zabiera się do tej pracy. Nie chcesz przecież, by piękny efekt świeżo pomalowanej bramy psuły nieestetyczne zacieki. Skąd się biorą i jak im zapobiec?
Przyczyną zacieków najczęściej jest:
nierówna powierzchnia,
wilgotność,
wysoka temperatura,
niewłaściwa konsystencja farby,
silny wiatr,
zły dobór farby.
Aby uniknąć zacieków, dobrze przygotuj malowaną powierzchnię. Wyrównaj ją, oczyść z rdzy, resztek starej farby i tłustych plam. Na końcu dobierz produkt, przeznaczony wyłącznie do malowania metalu.
Podejmując się malowania metalu na zewnątrz, pamiętaj o kilku rzeczach. Wybierz farbę odporną na działanie szkodliwych warunków atmosferycznych. Miej także na uwadze pogodę przy wybieraniu terminu prac. Wreszcie przygotuj malowaną powierzchnię, by zapewnić farbie maksymalną efektywność oraz uniknąć zacieków.
Renowacja ogrodzenia to sposób, by przywrócić mu dawny wygląd i zabezpieczyć przed warunkami atmosferycznymi. Jak krok po kroku przeprowadzić odnowienie ogrodzenia z metalu i betonu? Sprawdź wskazówki ekspertów RAFIL.
Zadbane i ładne ogrodzenie zdobi każdą posesję. Dobrze też świadczy o jej właścicielach. I odwrotnie – zardzewiały metalowy płot, przegniłe sztachety, betonowy parkan, który lata świetności ma już za sobą to kiepska wizytówka domu i jego domowników.
Jak krok po kroku zająć się renowacją ogrodzenia z różnych materiałów? Przygotowaliśmy poradnik.
Najprostszy sposób na odnowienie ogrodzenia z metalu to pomalowanie go odpowiednią farbą antykorozyjną taką jak RAFIL Do Bram i Ogrodzeń.
Renowacja ogrodzenia – jak wybrać odpowiedni produkt?
Zanim na dobre zabierzesz się za renowację starego płotu ze sztachet czy odnowienie metalowego ogrodzenia, zacznij od wyboru właściwego produktu do malowania. Decyzja ta zależy przede wszystkim od materiału, z którego Twoje ogrodzenie jest wykonane. Co masz do dyspozycji?
Jeśli chcesz poddać renowacji ogrodzenie z metalu, polecanym produktem jest RAFIL Do Bram i Ogrodzeń. Ta antykorozyjna emalia przeznaczona jest do ochronno-dekoracyjnego malowania powierzchni metalowych: stalowych, ocynkowanych i aluminiowych eksploatowanych na zewnątrz pomieszczeń. Charakteryzuje się zwiększoną odpornością na działanie trudnych warunków atmosferycznych, a przy tym zapewnia długotrwały efekt dekoracyjny malowanych powierzchni.
Czym wyróżnia się farba RAFIL Do Bram i Ogrodzeń? Nadaje odporną na uderzenia, trwałą i elastyczną powłokę. To produkt wydajny i łatwy w aplikacji. A do tego możesz wybierać spośród 2 stopni połysku (mat, półmat) oraz 3 różnych kolorów.
Czym odnowić betonowy płot? Sprawdzonym rozwiązaniem jest farba chlorokauczukowa np. RAFIL Chlorokauczuk. Choć farba ta przeznaczona jest do ochronno-dekoracyjnego malowania powierzchni stalowych i żeliwnych, może być również stosowana do dekoracyjnego malowania betonu. Wyróżnia się zwiększoną odpornością na działanie trudnych warunków atmosferycznych. Tworzy powłokę odporną na zarysowania i uszkodzenia mechaniczne. Jest przy tym dostępna w bardzo szerokiej gamie kolorów, w tym np. w czerni, szarościach, brązach, kolorze niebieskim czy zielonym.
Odnowienie ogrodzenia – jak przygotować płot do renowacji?
Aby przygotować ogrodzenie do renowacji, najpierw trzeba wyczyścić płot z brudu i luźnych osadów. Możesz to zrobić za pomocą myjki ciśnieniowej lub ogrodowego węża. Obie metody są skuteczne, a przy tym bezpieczne dla ogrodowych roślin. Jeśli używasz ogrodowego węża, niezbędne będzie jednak prawdopodobnie doczyszczenie zakamarków ręcznie.
Alternatywą dla wody są środki do czyszczenia ogrodzeń lub usuwania zabrudzeń z metalu – warto jednak pamiętać, że, jak wszystkie preparaty chemiczne, zawierają drażniące substancje. Nanosi się je miękką szczotką lub gąbką.
Kolejny etap to zlikwidowanie korozji – dotyczy to ogrodzenia z metalu. Jeśli na jego powierzchni pojawiła się rdza, należy ją starannie usunąć – najlepiej papierem ściernym, drucianą szczotką do metalu lub szlifierką kątową. Wszystkie miejsca dotknięte rdzą oczyść aż do zdrowego metalu. Gdy płot jest mocno skorodowany, rozważ oddanie przęsła do piaskowania, które skutecznie pozwoli pozbyć się rdzy. Rdzy trzeba pozbyć się bardzo dokładnie – wystarczy jedno małe ognisko, aby wkrótce problem z korozją wrócił.
Następnie usuń łuszczącą się farbę i wygładź oraz zeszlifuj powierzchnię. To niezbędne, aby nowa powłoka dobrze się trzymała i długo pozostała na swoim miejscu. Przed nałożeniem farby ważne jest również odtłuszczenie powierzchni np. benzyną ekstrakcyjną.
Do malowania metalowego ogrodzenia z siatki warto użyć produktu RAFIL Do Bram i Ogrodzeń oraz pistoletu natryskowego.
Renowacja ogrodzenia z metalu krok po kroku
Aby odnowić metalowe ogrodzenie farbą RAFIL Do Bram i Ogrodzeń, zacznij od dokładnego przygotowania powierzchni. Przed malowaniem usuń ślady rdzy, korozji, tłuszczu, soli i kurzu. Do mycia oraz odtłuszczania zalecany jest preparat RAFIL Preparat Do Odtłuszczania. To specjalna, biodegradowalna, wodorozcieńczalna kompozycja detergentów, emulgatorów i inhibitorów korozji, wykazująca znakomite właściwości czyszczące.
Co dalej? Luźne fragmenty starej farby oraz ogniska korozji zeszlifuj, a dobrze przylegającą warstwę przetrzyj papierem ściernym, by zmatowić powierzchnię.
Następny krok to zagruntowanie metalu przy pomocy farby RAFIL Podkład Antykorozyjny. To specjalistyczna farba gruntująca do stosowania jako podkład antykorozyjny w przypadku powierzchni trudnych i pokrytych nieznaną farbą. Farba wyróżnia się doskonałą przyczepnością do podłoża. Skutecznie ochroni przed korozją w zestawie z farbą nawierzchniową RAFIL Do Bram i Ogrodzeń.
Przed nakładaniem farby nawierzchniowej starannie wymieszaj produkt – przy opakowaniach powyżej 5 litrów zaleca się mieszanie mechaniczne i dodatkowe mieszanie co godzinę. Jeśli używasz farb z różnych partii produkcyjnych, przelej je do jednego pojemnika i wymieszaj, by uniknąć różnic w kolorze. W razie zagęszczenia produktu, dodaj do 5% rozcieńczalnika RAFIL Radach.
Maluj w odpowiednich warunkach – temperatura otoczenia powinna wynosić od +5°C do +25°C, a wilgotność powietrza nie powinna przekraczać 80%. Unikaj odnawiania metalowego ogrodzenia podczas upałów i wilgotnych warunków oraz w trakcie możliwych opadów deszczu. Zapobiegniesz w ten sposób ewentualnym wadom powłoki i problemom z jej trwałością.
Nakładaj farbę pędzlem, wałkiem lub natryskowo, pamiętając, by przy natrysku unikać „suchego natrysku”. Jeśli używasz wałka, możesz lekko rozcieńczyć farbę dla równomiernego wykończenia. Kolejne warstwy nakładaj w odstępie minimum 3 godzin. Zaleca się, aby pierwsza warstwa miała grubość 45 mikronów, a łączna grubość dwóch warstw nie przekraczała 90 mikronów. Czas pełnego utwardzenia powłoki wynosi 3 dni.
Betonowy płot lub słupki z betonu, które podtrzymują metalowe przęsła, warto odnowić specjalistyczną farbą do betonu. Polecamy RAFIL Chlorokauczuk. Jak krok po kroku powinna wyglądać renowacja betonowego ogrodzenia tą farbą?
Powierzchnię ogrodzenia dokładnie odpyl, aby usunąć wszelkie zabrudzenia.
Zagruntuj ogrodzenie farbą RAFIL Chlorokauczuk, dodając ok. 25% rozcieńczalnika, aby farba lepiej przylegała.
Przed użyciem upewnij się, że farba jest w temperaturze pokojowej. Dokładnie wymieszaj produkt, a w razie potrzeby rozcieńcz max. 3% dedykowanego rozcieńczalnika RAFIL.
Przed rozpoczęciem prac renowacyjnych przeprowadź próbę na małej powierzchni, aby sprawdzić, czy nowa farba dobrze współpracuje z istniejącym podłożem. Pozostaw na 3-6 godzin do wyschnięcia i sprawdź, czy nie wystąpiły niepożądane efekty, takie jak marszczenie się farby. Jeśli takie reakcje wystąpią, usuń starą powłokę całkowicie.
Nakładaj farbę pędzlem, wałkiem lub natryskiem pneumatycznym, pracując w odpowiednich warunkach: temperatura otoczenia oraz powierzchni powinna wynosić od +10°C do +25°C, wilgotność względna powietrza poniżej 80%.
Unikaj malowania przy wysokiej wilgotności, silnym wietrze oraz przy temperaturze powyżej 25°C.
Nałóż pierwszą warstwę farby i pozostaw do wyschnięcia zgodnie z zaleceniami producenta. Nałóż kolejne warstwy, nie rozcieńczając już farby.
Dzięki produktom RAFIL odnowione ogrodzenie będzie odpowiednio zabezpieczone i estetyczne na długie lata!
Warunki atmosferyczne odgrywają istotną rolę w procesie malowania – zarówno w aplikacji, jak i w trwałości powłok.
Zbyt niska temperatura lub zbyt wysoka wilgotność mogą prowadzić do powstawania wad, słabszego przylegania farby, a nawet do kondensacji wilgoci na powierzchni. Dlatego właściwe parametry otoczenia są niezbędne do osiągnięcia optymalnych efektów malarskich.
Temperatura i wilgotność – kluczowe czynniki wpływające na jakość powłok malarskich
Temperatura i wilgotność są bardzo istotnymi czynnikami wpływającymi na jakość powłok malarskich.
Optymalna temperatura powietrza podczas prowadzenia prac malarskich wynosi od +5°C do +25°C, natomiast temperatura podłoża może wynosić nawet do 40°C.
Temperatura podłoża stalowego podczas malowania, aby uniknąć kondensacji wilgoci na powierzchni, powinna być co najmniej o 3°C wyższa od temperatury punktu rosy (TPR) otaczającego powietrza.
Podłoża o dużej chropowatości lub zapyleniu posiadają naturalne punkty kondensacji wilgoci (tzw. piki oraz pyły). Dlatego zaleca się, aby temperatura takiego podłoża była nawet o 7°C wyższa od TPR, by zapobiec kondensacji.
Wilgotność względna powietrza:
Najlepsze efekty malarskie uzyskuje się przy wilgotności względnej do 85%.
Wzrost wilgotności powyżej 85% sprzyja tworzeniu na powierzchni warstewki zaabsorbowanej wody oraz spowalnia wysychanie powłoki.
Czym jest punkt rosy (TPR)?
Punkt rosy to temperatura, w której powietrze o danej zawartości pary wodnej osiąga stan nasycenia przy stałym ciśnieniu atmosferycznym. W tej temperaturze (ang. dew point) następuje kondensacja pary wodnej:
zarówno w powietrzu, jak i na powierzchniach, z którymi powietrze ma kontakt.
Jeśli wilgotność powietrza jest mniejsza niż 100%, to TPR jest zawsze niższy od temperatury powietrza.
Im niższa wilgotność, tym większa różnica pomiędzy temperaturą powietrza a TPR.
Garaż lub metalowa wiata garażowa to obiekty, które są szczególnie narażone na ekstremalne warunki pogodowe. Latem – palące słońce. Zimą – mróz, śnieg i lód. Wiosną – roztopy i częste opady deszczu. Nic dziwnego, że biegiem lat ich dachy przestają prezentować się atrakcyjnie, pojawia się na nich rdza i śniedź. Sprawdź, w jaki sposób odnowić nadgryziony zębem czasu garaż metalowy lub metalową wiatę na samochód.
Przygotowanie metalowego dachu do renowacji
Bez względu na to, jakim rodzajem blachy został pokryty dach Twojego garażu lub wiaty, będziesz mógł odnowić go przy pomocy specjalistycznych preparatów RAFIL. Zanim jednak przejdziesz do malowania, musisz odpowiednio przygotować powierzchnię dachu. Postępuj według naszych wskazówek:
Dokładnie oczyść powierzchnię dachu, usuwając z niego brud, kurz, glony i inne zanieczyszczenia.
Zajmij się warstwą starej farby. Pozbądź się wszelkich luźnych, łuszczących się fragmentów emalii. Możesz zrobić to przy pomocy szczotki nylonowej, drucianej lub szlifierki.
Sprawdź, czy na powierzchni metalu nie pojawiły się ogniska korozji. Postaraj się dokładnie usunąć wszystkie ślady rdzy, zwracając szczególną uwagę na trudno dostępne miejsca.
Odpyl powierzchnię dachu, usuwając zanieczyszczenia, jakie powstały na wcześniejszych etapach prac.
Odtłuść metal przy użyciu RAFIL Preparat Do Odtłuszczania. W zależności od narzędzi, jakim dysponujesz, możesz nakładać go gąbką, szczotką, ścierką lub myjką wysokociśnieniową.
Pamiętaj, aby do mycia dachu przed malowaniem nie używać zwykłych, domowych detergentów, takich jak płyn do mycia naczyń. Ich składniki mogą wchodzić w reakcję z emalią i obniżać jej właściwości!
Garaż lub wiata metalowa w ogrodzie – gruntowanie
Kiedy metal jest dokładnie oczyszczony, możesz nałożyć na niego warstwę gruntującą. RAFIL Podkład Antykorozyjny sprawi, że docelowa farba będzie lepiej przyczepiać się do podłoża. Co więcej, skutecznie zabezpieczy dach przed rdzą. Podkład możesz nakładać przy pomocy pędzla, wałka lub natrysku (hydrodynamiczny lub pneumatyczny). Wystarczy jedna warstwa produktu. Po upływie 3-6 godzin możesz przejść do malowania garażu lub wiaty farbą docelową. Jeżeli nie uda Ci się zmieścić w tym przedziale czasowym, emalię nakładaj po upływie 5 dniu od gruntowania.
Czym pomalować dach garażu lub wiaty metalowej na samochód
Kiedy powierzchnia dachu zostanie zagruntowana, możesz zabierać się za jej malowanie. Jaki produkt wybrać? Oto nasze propozycje:
Wszystkie emalie z serii Radach charakteryzują się najwyższą jakością i przeznaczone są do stosowania na powierzchniach stalowych, ocynkowanych i aluminiowych. Na malowanej powierzchni tworzą powłokę odporną na uszkodzenia mechaniczne i na najtrudniejsze warunki pogodowe. Emalie RADACH, stosowane w połączeniu z podkładem antykorozyjnym RAFIL, zapewniają nawet 8 lat ochrony przed korozją.
Malowanie dachu metalowego – krok po kroku
Malowanie dachu zaplanuj na ciepły (lecz nie upalny!), pogodny dzień. Nie rozpoczynaj prac, jeżeli spodziewasz się deszczu, burz lub mgły.
Przy pomocy pędzla, wałka lub natrysku hydrodynamicznego nałóż na metal cienką warstwę emalii.
Po upływie co najmniej 6 godzin nałóż drugą, grubszą warstwę produktu.
Jeżeli uzyskany efekt nie jest dla Ciebie odpowiedni, po upływie kolejnych 6 godzin możesz nałożyć dodatkową, trzecią warstwę farby.
Gotowe! Twój metalowy garaż – używany od wielu lat – zyskał nowy wygląd! Ciesz się jego odświeżonym kolorem i nie martw się o rdzę. Produkty RAFIL będą chronić metalowy dach przez długie lata.
Postawienie betonowego grilla to inwestycja, która nie należy do najtańszych, ale zwykle z takiej konstrukcji można korzystać przez długie lata – wystarczy co jakiś czas go odnawiać. Sprawdź, czym pomalować grill betonowy, jaką farbę wybrać i jak przygotować się do malowania.
Jak odnowić betonowy grill, krok 1. Wybór odpowiedniego dnia
Malowanie betonowego grilla zwykle przeprowadza się na zewnątrz. Jeśli i Ty będziesz malować grill na powietrzu, wybierz pogodny, ciepły dzień. Temperatura nie powinna być niższa niż 10°C i wyższa niż 25°C, a wilgotność powietrza nie powinna przekraczać 80%. Jeśli wieje porywisty wiatr, lepiej przełożyć malowanie na inny dzień.
Pamiętaj, że podczas malowania jakichkolwiek powierzchni wewnątrz konieczne jest zadbanie o dobra wentylację pomieszczeń.
Jak odnowić betonowy grill, krok 2. Przygotowanie powierzchni
Aby odnawianie betonowego grilla było skuteczne, zanim przejdziesz do właściwego malowania, musisz dobrze przygotować powierzchnię. Jeśli na grillu pozostaną fragmenty starej, luźnej farby, plamy po tłuszczu czy resztki sadzy lub inne zanieczyszczenia, renowacja może nie przynieść zamierzonych efektów – farba nie będzie dobrze przylegać, malowanie będzie utrudnione, a efekt niezadowalający.
Jeśli grill był wcześniej malowany, usuń farbę, która jest luźno związana, łuszczy się i odpada. To samo zrób z betonem, który wcześniej nie był pomalowany, a na którym widać uszkodzenia. Możesz też przeszlifować powierzchnię i na koniec koniecznie ją odpylić. Wyrównanie powierzchni sprawi, że farba będzie się lepiej trzymać.
Odtłuść powierzchnię grilla i usuń wszelkie zanieczyszczenia. Możesz do tego wykorzystać wodę lub wodę z detergentami. Najlepiej sprawdzi się mycie pod ciśnieniem. Jeśli korzystasz z detergentów, na koniec dokładnie spłucz je czystą wodą i pozostaw do całkowitego wyschnięcia.
Wskazówka! Malowanie nowego grilla z betonu
Jeśli chcesz pomalować betonowy grill, który dopiero został postawiony, nie spiesz się z tym. Sezonowanie betonu powinno trwać minimum 4 tygodnie. Dopiero po tym czasie powierzchnia będzie wystarczająco sucha i utwardzona.
Krok 3. Jaką farbą pomalować grill betonowy?
Wybór farby na grill betonowy to jeden z ważniejszych etapów odnawiania powierzchni. Musisz postawić na emalię, która będzie tworzyć elastyczną, wodoodporną powłoką, odporną na ścieranie i działanie trudnych warunków atmosferycznych. Farba powinna charakteryzować się także dobrą przyczepnością do podłoża.
Możesz postawić np. na farbę RAFIL Chlorokauczuk. Emalia ta jest przeznaczona do ochronno-dekoracyjnego malowania nie tylko betonu, ale także powierzchni stalowych i żeliwnych. Możesz ją wykorzystać do malowania ogrodzeń, barierek, maszyn, urządzeń mechanicznych czy tynków cementowo-wapiennych. Dostępne są różne kolory farby, która oprócz świetnych parametrów technicznych zapewnia też głęboki i trwały odcień.
Czym pomalować betonowy grill? Wybór narzędzia
Betonowe powierzchnie możesz malować natryskowo lub tradycyjnie – przy pomocy pędzla lub wałka. Wałki umożliwiają szybkie malowanie dużych powierzchni, małe (okrągłe i płaskie) pędzle będą natomiast odpowiednie do malowania trudno dostępnych miejsc. Im bardziej nierówna jest powierzchnia, tym dłuższe powinno być włosie wałka.
Krok 4. Malowanie betonowego grilla
W zależności od tego, jakiej farby używasz, możesz pod nią położyć farbę gruntującą. Jeśli korzystasz z emalii RAFIL Chlorokauczuk, gruntowanie nie będzie konieczne. Zanim przystąpisz do malowania, przeczytaj dokładnie instrukcje producenta. Różne farby mogą mieć odmienne parametry techniczne i mogą wymagać zastosowania dodatkowych preparatów, takich jak rozcieńczalniki.
{{recomended-product}}
Farbę dokładnie wymieszaj, a potem przejdź do malowania. Najlepiej nałożyć dwie-trzy cienkie warstwy emalii, zamiast jednej grubej, w dostępach 30-120 minut.
Czym zaimpregnować grill betonowy?
Jeśli wybierzesz dobrą farbę, która odpowiednio zabezpieczy powierzchnię przed działaniem trudnych warunków atmosferycznych, wilgoci czy uszkodzeń mechanicznych, dodatkowa impregnacja grilla betonowego nie będzie konieczna.
Jeśli chcesz zabezpieczyć grill betonowy na zimę, zadbaj przede wszystkim o ruszty. Wyczyść je dokładnie, naoliw (możesz do tego wykorzystać nawet zwykły, jadalny olej) i, jeśli to możliwe, schowaj na zimę.
