Jak dobrać kolor ogrodzenia domu? – poznaj 5 najważniejszych zasad

Nawet stary betonowy płot może zyskać nowy blask i stać się ozdobą podwórka. Podpowiadamy, jak pomalować betonowy płot z wykorzystaniem farb do betonu marki RAFIL.

Tradycyjne betonowe ogrodzenia są zazwyczaj masywne i bardziej zbliżone swoją stylistyką do murku niż płotu. Buduje się je z gotowych paneli o różnych wymiarach i wzorach. Jednak obok tradycyjnych, pojawiają się też płoty betonowe nowoczesne, lżejsze i bardziej ażurowe, gdzie beton wykorzystywany jest w naprawdę twórczy sposób, często zastępując inne materiały, np. metal.

Niewątpliwą zaletą betonowych płotów jest ich trwałość – to materiał, który zniesie naprawdę wiele i przez lata może pozostawać bez żadnej konserwacji. Przychodzi jednak moment, kiedy nawet najmocniejszy betonowy płot zacznie wykazywać oznaki zużycia. Warto wtedy odświeżyć go i wzmocnić. Przy zastosowaniu odpowiedniej farby można zmienić i wzbogacić jego charakter i uzyskać naprawdę ciekawy efekt estetyczny. Podpowiadamy, jak odświeżyć i jak pomalować betonowy płot.

Planowanie i przygotowanie do malowania płotu

Malowanie płotu betonowego – nowoczesnego i tradycyjnego – warto rozważyć w momencie, kiedy stwierdzi się jego duże zużycie lub zestarzenie. Beton jest materiałem odpornym, ale płot bywa szczególnie narażony na różnego rodzaju czynniki niszczące. Na jego stan oddziałuje zarówno mróz i śnieg, jak i nadmierne nasłonecznienie oraz upał. Częste w naszym kraju zamarzanie i odmarzanie mogą negatywnie wpływać na strukturę materiału. Swoje robią też czynniki biologiczne – nawet najlepszy gatunkowo beton, pozostawiony na zewnątrz z czasem może zostać zasiedlony przez mchy, grzyby, glony czy porosty.

W efekcie beton, z którego płot jest zrobiony, może zacząć wykazywać oznaki zużycia. Są to najczęściej spękania lub ubytki, które wpływają na estetykę, a przy większych uszkodzeniach, także na bezpieczeństwo. 

Jeżeli więc stwierdzisz, że Twoje betonowe ogrodzenie nosi ślady zużycia, warto zabrać się za jego renowację. Betonowe płoty z dawnych lat dość brzydko starzeją się pod względem estetycznym. Jeśli chcesz zyskać nowoczesny płot, nie trzeba od razu rozbierać starego. Z powodzeniem można nadać mu nowy, świeży wygląd.

Warunki, w jakich najlepiej malować betonowe ogrodzenie, to ciepłe dni o temperaturze od kilkunastu do 30 stopni. Warto spojrzeć też na prognozę pogody, aby nie zostać zaskoczonym przez deszcz.

Jak pomalować płot betonowy? Lista narzędzi i materiałów

Zanim przystąpisz do nakładania farby do betonu, trzeba odpowiednio go przygotować. W związku z tym konieczne będzie zgromadzenie odpowiednich narzędzi i materiałów.

Warto pamiętać, że ogrodzenia to duże powierzchnie. Na etapie czyszczenia na pewno sprawdzi się więc myjka ciśnieniowa lub przynajmniej ogrodowy szlauch i twarda szczotka. Do przetarcia spękań lub trudniej dostępnych miejsc dobrze jest przygotować sobie szczotkę drucianą – w wersji ręcznej lub głowicy do zainstalowania na kątówce, lub wkrętarce. Do czyszczenia i osuszania powierzchni betonu niektórzy używają także powietrza podawanego przez sprężarkę. 

Jak pomalować płot betonowy? Najlepiej pędzlem, wałkiem lub poprzez natrysk. Jeśli zamierzasz pracować ręcznie, niezbędne będą najprawdopodobniej zarówno wałek, jak i pędzel. Tym pierwszym łatwiej i wydajniej maluje się duże płaskie powierzchnie, natomiast mniejszy pędzel doskonale sprawdzi się w dotarciu do trudniej dostępnych. Połączeniem zalet obu tych metod jest malowanie natryskowe, jednak w jego przypadku należy zaopatrzyć się w specjalny sprzęt, czyli ciśnieniowy pistolet malarski.

Jeśli chcesz pokryć ogrodzenie kolorem, dobrym rozwiązaniem będzie RAFIL Chlorokauczuk. Farba ta tworzy trwałą i elastyczną powłokę, odporną na zarysowania, uderzenia i uszkodzenia mechaniczne. Charakteryzuje się też zwiększoną odpornością na działanie trudnych warunków atmosferycznych.

Krok po kroku – przygotowanie powierzchni płotu

Betonowy płot przed malowaniem trzeba umyć myjką ciśnieniową. Stare płoty są zwykle bardzo brudne – osiada na nich kurz i roślinne pyłki, które trudno usunąć, np. ze względu na zawartość naturalnych wosków. Dodatkowo z czasem kolonizują porosty i glony. Wszystkie te zabrudzenia najłatwiej ustępują pod strumieniem wody z myjki ciśnieniowej. Jeśli wykorzystanie myjki odpada, pozostaje ręczne czyszczenie, np. za pomocą drucianej szczotki. 

Po umyciu powierzchni płotu łatwo można zidentyfikować wszystkie pęknięcia, uszkodzenia i ubytki. Jeśli nie są duże, można pozostawić je bez naprawy – pokryte farbą staną się mniej widoczne. Jeśli jednak struktura materiału jest mocniej naruszona, warto wypełnić takie miejsca betonem lub syntetyczną szpachlówką. Preparaty tego rodzaju zazwyczaj nakłada się niewielką szpachlą lub kielnią, w przypadku głębokich pęknięć – warstwami. Oczywiście należy zapewnić odpowiedni czas na wyschnięcie, a zaszpachlowaną powierzchnię przynajmniej z grubsza przeszlifować i odkurzyć.

W przypadku dużych uszkodzeń betonowe panele czasami da się wymienić lub zastąpić. Malowanie ma wtedy dodatkowy walor – pozwoli zniwelować różnicę pomiędzy wyglądem nowego panelu i starych elementów płotu.

Malowanie płotu i aplikacja powłok ochronnych

Farba do betonowego płotu musi zostać najpierw odpowiednio przygotowana. Beton niekoniecznie wymaga gruntowania, ale zalecamy jego przeprowadzenie – zwiększa to wytrzymałość powierzchni materiału i zapewnia lepsze efekty malowania. Do gruntowania można wykorzystać specjalnie przeznaczone do tego substancje gruntujące, ale lepszym rozwiązaniem będzie wykorzystanie emalii znacznie rozcieńczonej przeznaczonym do niej rozcieńczalnikiem. Na zagruntowany, suchy płot można nakładać kolejne warstwy farby. Sugerujemy malowanie dwukrotne (czyli razem z gruntowaniem trzykrotne), co zapewni najlepszy, trwały efekt.

Jak dbać o płot, aby służył przez wiele lat?

Zastosowanie farby do betonu sprawi, że przez kilka lat możesz zapomnieć o jakichkolwiek zabiegach konserwacyjnych. O betonowy płot trzeba jednak zadbać na inne sposoby, przede wszystkim po to, aby był estetyczny. 

Co warto zrobić? Na przykład nie sadzić przy samym płocie gęstych krzewów, które trwale będą zacieniać jego powierzchnię. Ułatwia to osadzanie się wilgoci, a w efekcie ponowną kolonizację powierzchni betonu przez glony, mchy, porosty i grzyby. Niesprzyjające jest też sąsiedztwo niektórych drzew – np. lipy w sezonach kwitnienia pokrywają wszystko wokół gęstą i lepką spadzią, której później ciężko się pozbyć.

Jeśli płot oddziela posesję od ruchliwej ulicy lub gruntowej wiejskiej drogi, będzie osadzać się na nim kurz i pył. Niezależnie od źródła zanieczyszczeń, powierzchnię betonu trzeba raz na kilka lat umyć myjką ciśnieniową. Jeśli zaś w starym płocie wystąpią jakieś spękania czy ubytki, wypełniaj je w miarę na bieżąco, aby uniknąć dalszej degradacji betonu.

Betonowy płot, odpowiednio zabezpieczony i pomalowany, może być prawdziwą ozdobą podwórza lub posesji. Łatwiej uzyskać satysfakcjonujący efekt, jeśli skorzysta się z profesjonalnych materiałów. Dlatego warto sięgać po produkty RAFIL, które łączą trwałość z estetyką. Zerknij na swój betonowy płot i nadaj mu drugie życie! Dzięki temu możesz stworzyć nowe, atrakcyjne tło dla swojego domu lub ogrodu.

Ogrodzenia, bramy, dachy i inne metalowe powierzchnie wymagają szczególnej ochrony. Powinny zostać zabezpieczone przed szkodliwym wpływem czynników atmosferycznych specjalistyczną farbą, która pozwoli uniknąć korozji.

Zobacz, jak prawidłowo malować metal pędzlem – bez smug i zacieków.

Malowanie metalu pędzlem – jak prawidłowo przygotować podłoże?

Odpowiednie przygotowanie podłoża jest niezbędne, aby pomalować metal pędzlem bez smug czy nieestetycznych zacieków. Dlatego przed przystąpieniem do pracy przygotuj powierzchnię w kilku prostych krokach:

• Jeśli odnawiasz bramę czy dach, który był już wcześniej malowany, zacznij od usunięcia starej powłoki w miejscach, w których jest uszkodzona. Luźną, łuszczącą się lub pokruszoną farbę trzeba zeszlifować.
  ‍
• Możesz (ale nie musisz) zeszlifować całą starą warstwę farby lub lakieru, zostawiając goły metal.

• Metodą mechaniczną pozbądź się ognisk rdzy – wykorzystaj do tego celu papier ścierny lub szczotkę nylonową do rdzy. Możesz także pomóc sobie specjalnym preparatem.
  ‍
• Jeśli zależy Ci na gładkiej powierzchni i malowaniu metalu pędzlem bez smug i najmniejszych defektów, ponownie zeszlifuj podłoże.  ‍
  ‍
• Dokładnie odpyl i oczyść metal, usuwając wszystkie luźne cząsteczki, a następnie umyj całą powierzchnię za pomocą Preparatu do Odtłuszczania marki RAFIL.
  ‍
• Jeśli to konieczne, zastosuj preparat gruntujący o działaniu antykorozyjnym np.: RAFIL Podkład Antykorozyjny.

Tak przygotowane podłoże jest gotowe na przyjęcie pierwszej warstwy farby.

Farby odpowiednie do malowania metalu pędzlem bez smug i zacieków

Dobra farba ma ogromne znaczenie dla wygody pracy oraz estetyki uzyskanego efektu. Wybieraj produkty, które wyróżniają się dużą przyczepnością, aby farba nie spływała z powierzchni podczas malowania metalu pędzlem. Emalia powinna chronić przed korozją oraz szkodliwym działaniem wody. Najlepiej sięgać po preparaty dedykowane konkretnym powierzchniom metalowym.

Do wyboru masz na przykład farbę Radach marki RAFIL, która została opracowana z myślą o malowaniu dachów, rynien oraz parapetów. Wykazuje wysoką odporność na oddziaływanie czynników atmosferycznych – nie niszczeje pod wpływem promieniowania UV, deszczu, śniegu i wilgoci. Nadaje się zarówno do powierzchni stalowych i aluminiowych, jak i ocynkowanych.

W przypadku bram, płotów i metalowych balustrad lepiej sprawdzi się farba RAFIL Do Bram i Ogrodzeń, która pełni funkcję zarówno ochronną, jak i dekoracyjną. Może być stosowana także do malowania metalowych elementów mebli ogrodowych – na przykład ławek. Zapewnia trwałą ochronę przed niekorzystnym wpływem warunków pogodowych i korozją oraz estetyczne wykończenie detali w Twoim ogrodzie.

Malowanie metalu – wskazówki, jak malować bez smug

• Wybierz dobrą pogodę do malowania – słońce nie może grzać zbyt mocno, aby powłoka nie zaczęła pękać. Idealny będzie bezwietrzny, suchy dzień z temperaturą powietrza pomiędzy 15 a 20°C.
  ‍
• Aby malować bez smug, przede wszystkim kup dobrej jakości pędzle z miękkiego włosia syntetycznego (nylonu lub poliestru). Pomogą Ci w uzyskaniu jednolitej powłoki. Wielkość i typ pędzli będzie zależał od rodzaju konstrukcji – mniejsze sprawdzą się do malowania detali i wszelkich zakamarków, a większe do sporych powierzchni, takich jak dach.

• Podczas nakładania farby pędzlem zwróć uwagę, aby wykonywać ruchy w tym samym kierunku, na przykład z góry na dół. Kolejne pasy powinny lekko na siebie nachodzić.
  ‍
• Pilnuj, aby nie nabierać na pędzel zbyt dużej ilości farby – może to być jednym z powodów powstawania smug na metalowych powierzchniach. Zdecydowanie lepiej będzie zastosować kilka cienkich warstw.
  ‍
• Po wyschnięciu poprzedniej warstwy emalii wykonaj szlifowanie międzywarstwowe. Wygładzisz powierzchnię z wszelkich nierówności i usuniesz smugi po malowaniu.

Jeśli planujesz pomalować ogrodzenie betonowe, nie masz do wyboru jedynie szarej farby. Zobacz aranżacje ogrodzeń betonowych w kolorach: zielonym, niebieskim, białym i ciemnografitowym. Jaka farba na ogrodzenie betonowe sprosta trudnym warunkom na zewnątrz domu?

Ogrodzenie betonowe czarne lub grafitowe

Płot musi pasować do stylu i kolorystyki budynku, który otacza. Z nowoczesną architekturą, gdzie dominują proste, geometryczne formy, współgrać będzie ogrodzenie betonowe czarne, szare lub ciemnografitowe.

Ciemny płot harmonizuje z szarą elewacją lub dachem domu. Aby przestrzeń ogrodu nie wyglądała zbyt ponuro, zadbaj o dodatki w jasnych barwach. Białe meble z technorattanu, jasna deska kompozytowa na tarasie i rośliny kwitnące na jaskrawe kolory znacznie rozjaśnią otoczenie domu. Czarne lub grafitowe ogrodzenie z betonu stanie się też doskonałym tłem eksponującym zieleń ogrodu. Zobacz ciemnoszarą farbę do betonu RAL 7010 z palety RAFIL Chlorokauczuk.

Białe betonowe w ogrodzenie

Ogrodzenie betonowe w kolorze białym jest uniwersalne, ponieważ może pasować zarówno do nowoczesnego, jak i klasycznego stylu w architekturze. Wszystko zależy od tego, jaką przybiera formę. Proste ogrodzenia z betonową podmurówką, nieskomplikowanymi słupkami i przęsłami z metalu pasują do nowoczesnych domów, komponując się z ich białymi fasadami.

Podobnie płoty z betonu ze wzorem imitującym cegłę lub kamień naturalny, np. piaskowiec, które są pomalowane na biało, będą pasować do geometrycznych brył współczesnych budynków. Białe betonowe ogrodzenia z kolumienkami, ażurowymi deseniami lub otworami tworzącymi dekoracyjne wzory idealnie wpasują się natomiast w sielski, dworkowy lub klasyczny styl architektoniczny.

Porada

Jaka farba na ogrodzenie betonowe sprawdzi się najlepiej? RAFIL CHLOROKAUCZUK to emalia, której możesz użyć nie tylko do malowania betonu, ale również powierzchni żeliwnych i stalowych eksploatowanych na zewnątrz. Dlatego świetnie nadaje się do malowania ogrodzeń, które składają się z prefabrykatów wykonanych z różnych materiałów. Farba jest odporna na działanie trudnych warunków atmosferycznych. Jej zastosowanie oszczędza czas, ponieważ podłoża betonowe nie wymagają już nakładania dodatkowych podkładów.

Ogrodzenie betonowe zielone

Pomalowanie betonowego ogrodzenia na zielono to dobry pomysł, szczególnie jeśli mieszkasz w otoczeniu lasu, parku lub innych terenów zielonych i chcesz, by Twój dom wkomponował się w naturalną przestrzeń. Sadząc wzdłuż betonowego płotu drzewa lub krzewy, zapewnisz sobie zieloną enklawę.

Oliwkowe ogrodzenie warto zestawić z detalami architektury w podobnych kolorach, np. zielonym dachem, orynnowaniem, drzwiami wejściowymi czy altanką w ogrodzie. Sprawdź kolor RAL 6002 z palety farb chlorokauczukowych do betonu RAFIL.

Ogrodzenie betonowe w kolorze niebieskim

Lubisz styl marynistyczny? Jeśli ogrodzenie Twojego domu przypomina to na poniższym zdjęciu, czyli zdobią je urocze kolumny, możesz pomalować je w stylu Hampton. To moda charakterystyczna dla wschodniego wybrzeża Stanów Zjednoczonych, którą wyróżnia zamiłowanie do pastelowych kolorów. Kojarzy się z plażą, wypoczynkiem w promieniach słońca i beztroską – ogrodzenie betonowe w kolorze niebieskim również będzie przywodziło na myśl wakacje w nadmorskim kraju.

Szczególnie udane połączenie uzyskasz, jeśli Twój dom ma białą elewację..

Betonowe płoty nie muszą być nudne – jeśli zastosujesz połączenia kolorystyczne pasujące do stylu domu i wybierzesz właściwą farbę do betonu, zyskasz estetyczne ogrodzenie posesji.

Przeczytaj też: Farby do betonu – rodzaje, właściwości i zastosowanie

Własnoręcznie wykonany, metalowy kwietnik nie tylko pięknie ozdobi przestrzeń i stworzy miejsce do wyeksponowania roślin, ale też stanie się prawdziwym powodem do dumy. Nie masz pomysłu na nowy projekt DIY? Zainspiruj się naszymi propozycjami!

Metalowy kwietnik stojący z miedzianych rurek

Wystarczy trochę wyobraźni i odrobina zręczności, by wykonać ciekawy, industrialny kwietnik z cienkich, miedzianych rurek. Wygięte lub połączone przy użyciu łączników kątowych na kształt litery U, stworzą stelaż na nóżkach, na którym następnie postawisz kosz lub doniczkę z rośliną.

Pamiętaj o tym, by najpierw wybrać doniczkę, a dopiero później przystąpić do robienia kwietnika. Dlaczego? Stabilność całej konstrukcji zależy od dobrego dopasowanie tych dwóch elementów. Jeśli osłonka będzie, choć o kilka centymetrów za mała, między nią a stelażem powstanie wolna przestrzeń, z powodu której kwietnik może się chwiać – a to stanowi zagrożenie dla znajdującej się w nim rośliny.

Prosty projekt DIY – metalowy kwietnik wiszący z puszek

Szukasz pomysłu na prosty, metalowy kwietnik, z którego zrobieniem poradzisz sobie nawet kompletnie bez doświadczenia w pracach DIY? Proponujemy Ci szybki i efektowny projekt, do którego wykonania będziesz potrzebować zaledwie trzech elementów: metalowych puszek (np. po kukurydzy czy fasoli), sznurka jutowego i dowolnego szpikulca. Jak go zrobić?

1. Usuń z puszek wieku i etykiety, a następnie dokładnie je umyj.
2. Wykonaj szpikulcem dwa otwory po bokach puszki. Powinny się znajdować naprzeciw siebie, tuż przy otworze pozostałym po usunięciu wieczka.
3. Utnij dwa kawałki sznurka. Każdy z nich przełóż przez dziurkę i zawiąż supeł, tworząc w ten sposób uchwyt.
4. Każda puszka może tworzyć osobny, pojedynczy kwietnik albo możesz połączyć je piętrowo w jeden duży, kaskadowy element. W tym drugim przypadku puszki muszą mieć też otwory na dole służące do podwieszenia tych, które będą się znajdować poniżej.

Gotowy kwietnik możesz pomalować na ulubiony kolor farbą w sprayu bądź zostawić go w metalicznym odcieniu. W naturalnej wersji będzie świetnie pasować do wnętrz utrzymanych w industrialnym klimacie.

Jak zrobić metalowy kwietnik z wiaderek?

Dużo czasu nie zajmie Ci też zrobienie metalowego kwietnika ze starego wiaderka, które znalazłeś w domu bądź kupiłeś okazyjnie na pchlim targu – nawet jeśli jest dziurawe, zardzewiałe i pozbawione uchwytu.

Aby uzyskać satysfakcjonujący efekt, zacznij od oczyszczenia elementu ze śladów rdzy i zabrudzeń. Luźne ogniska korozji usuń mechanicznie, a całość przetrzyj papierem ściernym lub drucianą szczotką, by pozbyć się także śladów po starej farbie. Na koniec odpyl wyczyszczoną powierzchnię.

Aby móc zawiesić kwietnik, konieczne będzie wykonanie w wiadrze otworów. Możesz to zrobić profesjonalnymi narzędziami lub przy użyciu ostrożnie używanego, podgrzanego silnie szpikulca, który powinien bez trudu przebić się przez ten materiał. Dla optymalnej stabilności będziesz potrzebować 3 otworów.

Przez wykonane dziurki przewlecz sznurek lub łańcuszek z grubymi oczkami, a następnie zawieś kwietnik w docelowym miejscu. Może to być karnisz, gruba belka stropowa albo element konstrukcyjny altany ogrodowej. Wiaderko możesz też wcześniej pomalować lub ozdobić w inny sposób – np. obklejając je sizalowym sznurkiem przytwierdzonym klejem na gorąco.

Recykling metalowych mebli – jak dać im drugie życie?

Jeszcze kilkanaście lat temu metalowe meble ogrodowe cieszyły się ogromną popularnością. Dziś konsumenci stawiają raczej na te wykonane z lżejszych i funkcjonalniejszych materiałów, np. z drewna, rattanu czy technorattanu. Te metalowe wciąż można jeszcze znaleźć w okazyjnej cenie i dać im drugie życie, przekształcając je w stylowe kwietniki. Metalowa taca, stolik czy krzesło spokojnie utrzymają nawet ciężką doniczkę, a do tego można je łatwo dopasowywać do różnych aranżacji – wystarczy tylko farba i dobry pomysł.

Metalowy kwietnik do ogrodu z… roweru

Masz stary rower, który nie nadaje się już do użytku ani naprawy, a jednak sentyment nie pozwala Ci na jego wyrzucenie? Możesz dać mu drugie życie, przekształcając go w niebanalny, wolnostojący kwietnik na rośliny ogrodowe. Wbrew pozorom, wykonanie tego projektu zajmie Ci zaledwie chwilę i nie wymaga niemal żadnego wysiłku.

Na dobrą sprawę, możesz po prostu stabilnie postawić rower (lub oprzeć go o coś), a w jego koszyku i na bagażniku postawić doniczki w rustykalnym stylu – np. takie zdobione folkowymi wzorami lub wykonane z terakoty. Rower możesz też pomalować. Taki metalowy kwietnik w czarnym lub białym kolorze wkomponuje się w różne aranżacje ogrodowe, nie tylko rustykalne.

Jak przekształcić wannę w oryginalny kwietnik ogrodowy?

Przeprowadzasz właśnie gruntowny remont łazienki? Pozostała po nim wanna, z której nie będziesz już korzystać, może stać się ciekawym kwietnikiem, w którym dekoracyjnie wyeksponujesz rośliny. Co więcej, jego przygotowanie nie zajmie Ci dużo czasu.

W wersji minimalistycznej możesz po prostu postawić wannę w wyznaczonym miejscu, nasypać do środka ziemię i posadzić rośliny. Lepszy efekt osiągniesz jednak wtedy, gdy wykończysz jej zewnętrzne ścianki w sposób spójny z aranżacją ogrodu. Możesz je pomalować, obkleić mozaiką, a nawet umieścić całość pośrodku kopczyka z dekoracyjnych kamieni – lub zrealizować każdy inny projekt, który przyjdzie Ci do głowy.

Pamiętaj o tym, że wszystkie metalowe kwietniki muszą zostać odpowiednio zabezpieczone przed czynnikami zewnętrznymi, a w szczególności przed wilgocią.

{{recomended-product}}

Co zrobić, aby zapewnić temu materiałowi trwałość i długą żywotność? Dobrym wyborem będzie, chociażby zastosowanie emalii RAFIL Chlorokauczuk, która nie tylko zabezpiecza metal przed wilgocią i uszkodzeniami mechanicznymi, ale także nadaje mu piękny wygląd. Aby przedłużyć jej trwałość, najpierw przygotuj powierzchnię do malowania, aplikując na nią RAFIL Podkład Chlorokauczukowy.

Środek ten stworzy matową, elastyczną powłokę, która zwiększy przyczepność farby nawierzchniowej do podłoża. W efekcie pomalowana powierzchnia zachowa estetykę i ochronę przeciwkorozyjną przez długi czas.